Interview with Cora Burggraaf

Cora Burggraaf on the role of singing. “Music builds bridges, but only when you meet in the middle”

Interview with Cora Burggraaf

Door Margreet van Litsenburg

Mezzosopraan Cora Burggraaf bewoog zich ver buiten haar comfortzone op Oranjewoud Festival 2021. Het maken van haar muzikale voorstelling Inner Voice, die daar in première ging, was een rollercoaster. Alles was nieuw: Cora werkte op locatie in de Ecokathedraal, een eeuwigdurend kunstwerk vlakbij het festival. Haar muziek en tekst nam ze binauraal op, waardoor ze als Elsa Diepenbrock in de oren van het publiek kon fluisteren. Inner Voice was het eerste resultaat van Cora’s samenwerking met Oranjewoud Festival in het kader van de Nieuwe makers-regeling van het Fonds Podiumkunsten (FPK). We blikken met haar terug én vooruit naar de komende projecten.  

Een geleende stem

Om in het hoofd van het publiek te kunnen kruipen, nam Cora de muziek en tekst binauraal op. Daarvoor zat ze urenlang in haar studio met een microfoon in de vorm van een hoofd. “Ik stond heel dichtbij dat hoofd, alsof ik in iemands oor zong. En zo klonk dat ook door de koptelefoon. Dat is héél intiem! Net zoals een slaapliedje zingen voor mijn dochtertje, maar dan voor iedereen. Daar moest ik erg aan wennen. Ik hoorde alle rafelrandjes in mijn stem, het was heel puur en onopgepoetst. Bij het terugluisteren dacht ik steeds: dat moet opnieuw. Maar uiteindelijk was dit wel hoe het moest zijn, want ik wilde dat Elsa zo klonk in het verhaal.”

The Music is Present

Op Oranjewoud Festival 2022 waagt Cora zich aan een nieuw experiment: The Music is Present. Gebaseerd op de beroemde performance The Artist is Present van Marina Abramović, waarbij de kunstenaar mensen tegenover zich laat plaatsnemen en hen alleen maar aankijkt, zingt Cora iemand persoonlijk toe. “Juist doordat mensen toekijken, krijgt dit een andere lading. Degene op de stoel wordt niet alleen door mij, maar ook door het publiek bekeken. Dat kan heel ongemakkelijk voelen. Maar net als bij Marina Abramović is dat ongemak ook wat waard. Want waarom vinden we het zo ongemakkelijk als iemand jou in de ogen kijkt? Of om muziek van zo dichtbij te ontvangen? Waarom is het onprettig om bekeken te worden?”

“Deze voorstelling heb ik al eerder gedaan en het hangt van het moment af wat er gebeurt. Ik heb weleens gehad dat mensen ontzettend begonnen te lachen. Of iemand die ging meezingen. En een man die na één zin begon te huilen. Dat ging over de combinatie van een mooi lied en heimwee naar een bepaald land, herinner ik me. Juist door de kwetsbare setting werd het heel persoonlijk. Een ontroerend moment. Omdat het zo’n intieme uitwisseling is, heb je het gevoel dat je elkaar een beetje hebt leren kennen. Dat is wat echt communiceren met muziek uiteindelijk is. Het bouwt bruggen, maar alleen als je elkaar in het midden ontmoet. Bij The Music is Present heb ik niets om me achter te verschuilen. Bij mij ligt het ongemak net zo op de loer als bij degene die tegenover mij zit. Maar dat is wel een voorwaarde om echt iets te laten gebeuren.”

De rol van het zingen

Onderdeel van het nieuwe-makerstraject is de samenwerking met externe coaches, die voor Cora sparringpartner zijn in het artistieke proces. Voor Inner Voice sprak ze veel met regisseur en theatermaker Jetse Batelaan. “Bijvoorbeeld over de functie van muziek en de rol van het zingen in mijn voorstellingen. In de klassieke traditie breng je muziek op een podium, zo mooi en perfect mogelijk. Ik zet daar steeds meer vraagtekens bij. Is dat de manier waarop je mensen echt beroert met muziek? Het ambacht is mooi en wordt gekoesterd, maar we moeten bedenken of we met onze traditionele presentatie het publiek nog bereiken. Daarmee bevraag je ook de functie van muziek - en de meerwaarde van gezongen tekst. Bijvoorbeeld in de opera: waarom wordt het gezongen? Dat zijn verhalen die ook gesproken kunnen worden. Het zingen is wat mij betreft niet vanzelfsprekend. Het moet een functie hebben. Een mooi voorbeeld van de meerwaarde van gezongen tekst is een voorstelling van Jetse Batelaan over een meisje met problemen op school. Een zwaar onderwerp, Jeugdzorg kwam eraan te pas. Maar Jetse liet iedereen in de voorstelling zingen, met het effect dat een zwaar onderwerp opeens luchtig en grappig werd."

Met zangstudenten op het conservatorium onderzoekt Cora ook de rol van het zingen en nieuwe manieren om vocale muziek te presenteren. “Het denken in mogelijkheden in plaats van beperkingen vind ik belangrijk. Ik vraag bijvoorbeeld aan studenten waarom ze een bepaald werk willen uitvoeren. ‘Omdat het mooi is,’ zeggen ze dan. Ja oké, maar dan kun je het ook in je studeerkamer uitvoeren. Waarom moet dit voor publiek? En waarom is dat belangrijk? Alleen al de vraag stellen, zorgt ervoor dat ze gaan nadenken over de urgentie van dat stuk.” 

Nieuwe voorstelling met oude stemmen

Voor Oranjewoud Festival 2023 staat er nog een derde project gepland binnen de nieuwe-makersregeling. “Dat is nog in ontwikkeling, maar ik wil een voorstelling maken over oudere stemmen. Het fascineert mij dat oudere zangers op een gegeven moment van het podium verdwijnen. Dat heeft echt te maken met onze westerse manier van luisteren. Onlangs is de Indiase zangeres Lata Mangeshkar overleden, die was in de negentig. Zij trad een jaar geleden nog op en werd op handen gedragen, terwijl je echt hoorde dat het een oudere stem was. Maar in je stem hoor je alles wat je hebt meegemaakt. De levenservaring en de krassen die je oploopt; dat klinkt allemaal door. Daarom fascineert het mij dat wij als westerlingen dat op een gegeven moment niet meer kunnen waarderen. Dat is iets wat ik wil bevragen in een voorstelling.”


De Nieuwe makers-subsidie van het FPK is bedoeld voor beginnende talentvolle makers om zich in een langer lopend traject (maximaal vier jaar) te ontwikkelen, in samenwerking met gezelschappen, podia en festivals. Cora Burggraaf onderzoekt hierin haar ambitie om de liedkunst menselijker te maken, waarbij zij begeleid wordt door Oranjewoud Festival en diverse externe coaches. “Het zingen van het klassieke liedrepertoire moet weer aanhaken bij menselijkheid, kwetsbaarheid, natuurlijke grilligheid en rauwheid. Anders gezegd: het zingen van een lied moet echt zijn. Dan pas kan het raken,” aldus Cora Burggraaf in de aanvraag voor de makersregeling. 

14 april 2022